Zelfs de kleinste gemeente is een gigantische onderneming, verantwoordelijk voor wegen, vuilnisophaling, sportwedstrijden, straatverlichting en vaak ook rusthuizen en onderwijs. Over hoeveel geld gaat het en waar wordt het in Lommel aan besteed?

Van straatverlichting tot sportwedstrijd

Gemeenten besteden het overgrote deel van hun geld niet aan stadsvernieuwingsprojecten of het wegennetwerk maar aan de lonen en uitgaven die elke dag de boel draaiende houden: de exploitatie. Lokale besturen zijn in Vlaanderen onder meer bevoegd voor scholen, kinderopvang, sociale bijstand, ruimtelijke ordening, bibliotheken, jeugdwerking, sport, natuurbeheer en gemeentelijke wegen en pleinen.

Exploitatieuitgaven in Lommel, per inwoner (2015)

Bestuur 368 euro
Cultuur 174 euro
Zorg 145 euro
Veiligheid 133 euro
Milieu 88 euro
Wonen 80 euro
Onderwijs 80 euro
Handel 34 euro
Mobiliteit 29 euro
Andere 19 euro

Van concerthal tot bibliotheekgebouw

Hoe en hoeveel een gemeente investeert, kan sterk verschillen. Een dorp of stad kan ervoor kiezen om weinig uit te geven maar ook weinig belastingen te vragen van de inwoners. Een bestuur kan ook beslissen dat er investeringen nodig zijn om de gemeente aantrekkelijker en meer leefbaar te maken. Gemeenten investeren onder meer in riolen, wegen, gemeentescholen, sporthallen en cultuurcentra, containerparken en echte parken.

De grootste zorg voor een politicus is nièt dat grote projecten boven budget eindigen, maar dat gemeentelijke projecten niet uitgevoerd geraken. Een gemeente zoals Gent die een gedempte waterweg terug in ere wil herstellen, moet wachten op subsidies van Europa en een budget van Waterwegen & Zeekanaal. Een gemeente zoals Lanaken die een nieuwe riolering wil aanleggen moet het eens geraken met het Vlaams Gewest. Heel wat gemeenten investeren bijgevolg een pak minder dan oorspronkelijk gepland.

Investeringsuitgaven in Lommel, per inwoner (2015)

Mobiliteit 105 euro
Wonen 33 euro
Veiligheid 32 euro
Cultuur 28 euro
Bestuur 18 euro
Milieu 9 euro
Handel 9 euro
Onderwijs 3 euro
Zorg 1 euro
Andere 0 euro

De spreiding van investeringsuitgaven over de verschillende beleidsdomeinen varieert sterk van jaar tot jaar: een gemeente die een gloednieuw cultureel centrum opent in 2016, zal in 2017 niet nòg eens zo'n centrum bouwen.

Waar haalt Lommel het geld?

Gemeenten innen hun inkomsten grosso modo op vier manieren: via de aanvullende personenbelasting op basis van uw inkomsten, via de opcentiemen op de onroerende voorheffing op basis van uw vastgoed, via lokale taksen en vergoedingen voor diensten (vuilniszakken, bijvoorbeeld) en via subsidies van de Vlaamse overheid zoals het gemeentefonds en het stedenfonds.

In 2015 haalde Lommel in totaal zo'n 850 euro binnen per persoon uit belastingen, onroerende voorheffing en lokale taksen.

De aanvullende personenbelasting int Lommel niet zelf, maar wordt opgehaald samen met de jaarlijkse personenbelasting op het inkomen. Op die manier maakt de gemeente handig gebruik van het belastingsapparaat van de federale overheid.

De personenbelasting is een belangrijke inkomstenbron voor gemeenten, maar er zijn uitzonderingen. Kustgemeenten in het bijzonder kiezen er vaak voor om weinig of geen aanvullende personenbelasting te innen, want die straffen de échte inwoners en bevoordelen inwoners van andere gemeenten met een tweede verblijf aan de kust. In plaats daarvan innen ze een fikse onroerende voorheffing op woningen en soms een tweedeverblijfstaks.

Aanvullende personenbelasting in Lommel en andere Vlaamse gemeenten (2017)

⟵ minder belastingenmeer belastingen ⟶00.511.522.533.544.555.566.577.588.599.510 ⟵ minder belastingenmeer belastingen ⟶00.511.522.533.544.555.566.577.588.599.510 ⟵ minder belastingenmeer belastingen ⟶00.511.522.533.544.555.566.577.588.599.510

In Lommel betaalt u 6% aanvullende personenbelastingen. Dat is laag voor landelijk of verstedelijkte plattelandsgemeenten met sterke demografische groei.

De onroerende voorheffing wordt in de eerste plaats geïnd door de Vlaamse overheid, maar provincies en gemeenten kunnen op dat bedrag opcentiemen heffen. Die opcentiemen liggen vaak veel hoger dan het basisbedrag. Als een gemeente 1400 opcentiemen heft op de onroerende voorheffing – het gemiddelde onder de Vlaamse gemeenten – dan moet u de gemeente 14 euro voor elke euro die de Vlaamse overheid int.

Hoeveel de voorheffing precies bedraagt hangt af van het kadastraal inkomen van uw woning en de hoogte van de opcentiemen in uw gemeente.

Onroerende voorheffing in Lommel en andere Vlaamse gemeenten (2017)

⟵ lagere voorheffinghogere voorheffing ⟶0123456789101112131415161718192021222324 ⟵ lagere voorheffinghogere voorheffing ⟶0123456789101112131415161718192021222324 ⟵ lagere voorheffinghogere voorheffing ⟶0123456789101112131415161718192021222324

In Lommel betaalt u de gemeente nog eens 1300 opcentiemen onroerende voorheffing, bovenop wat de federale overheid int. Dat is normaal voor landelijk of verstedelijkte plattelandsgemeenten met sterke demografische groei.

Een laatste inkomstenbron voor gemeenten zijn lokale belastingen die ze zelf heft en kosten die ze doorrekent aan burgers en bedrijven, zoals een vergoeding voor een afschrift van een geboorteakte, een vergunning die een café toelaat om terras te houden, of de milieubelasting op landbouw en industrie. Retributies en gemeentebelastingen, heet dat officieel.

Belastingsontvangsten, opcentiemen en retributies in Lommel en andere Vlaamse gemeenten, per inwoner (2015)

⟵ minder ontvangstenmeer ontvangsten ⟶0100200300400500600700800900100011001200130014001500160017001800190020002100 ⟵ minder ontvangstenmeer ontvangsten ⟶0100200300400500600700800900100011001200130014001500160017001800190020002100 ⟵ minder ontvangstenmeer ontvangsten ⟶0100200300400500600700800900100011001200130014001500160017001800190020002100

Lommel haalde in 2015 850 euro per inwoner uit belastingen, opcentiemen en retributies. Dat is hoog voor landelijk of verstedelijkte plattelandsgemeenten met sterke demografische groei.

Zit Lommel in schulden?

Voor grote investeringen geven gemeenten obligaties uit, of ze gaan op zoek naar een lening. Elke gemeente, op een paar uitzonderingen na, heeft schulden.

De Vlaamse overheid eist een zekere financiële discipline van haar gemeenten en houdt nauwlettend in de gaten hoeveel een gemeente leent. Daardoor valt de schuldenlast bij de Vlaamse gemeenten al bij al goed mee. Een beperkt aantal gemeenten, Mechelen voorop, moet wel oppassen, want daar is de schuldenlast per inwoner erg hoog.

Wat brengt de toekomst?

Met De geldstromen van Lommel gaven we u een overzicht van waar uw gemeente geld aan uitgeeft en wat dat allemaal kost. Maar het is geen rangschikking. Elke gemeente heeft een eigen geschiedenis en eigen uitdagingen, niet vervat in de cijfers.

Verwacht van De Tijd de komende weken en maanden – in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 – meer straffe grafieken en sterke verhalen over uw gemeente. We houden u op de hoogte.

Analyse en ontwerp door Stijn Debrouwere. Tekst en concept door Stijn Debrouwere en Bart Haeck. Illustratie van Filip Ysenbaert. Met hulp van Raphaël Cockx, Thomas Roelens, Andries Fluit, Ruben Van Lent en Bert Rymen. Gepubliceerd op vrijdag 6 oktober 2017. © 2017 Mediafin