Interactief

De exploderende balans van de Europese Centrale Bank

8.200 miljard euro of het equivalent van de Italiaanse, Franse én Duitse overheidsschuld met voldoende zakgeld over om ook de Belgische schuld op te kopen. Dat is op dit ogenblik de omvang van de balans van de Europese Centrale Bank. Het resultaat van 15 jaar onafgebroken crisismanagement, waarin bankieren geleidelijk aan ongewoon opwindend werd. Een overzicht.

Door Kurt Vansteeland en Raphael Cockx 10 September 2021

Centrale bankiers moeten saai zijn. Het is - enigszins geparafraseerd - een uitspraak van Mervyn King, destijds voorzitter van de Bank of England, waar 'onze' centrale bank lang leek in te geloven. De balans van de ECB was dus geruststellend saai, met slechts enkele onderdelen die ongeveer in balans waren en een totaal dat heel erg binnen de perken bleef.

Vooral dan in vergelijking met de omvang van de onderliggende Europese economie. Tot in 2007 schommelde het balanstotaal van de ECB rond de 13% van die economie. Daar kwam verandering in toen de Amerikaanse huizencrisis ook hier brokken maakte, maar pas helemaal toen ECB-voorzitter Mario Draghi begin 2015 zijn 'bazooka' bovenhaalde en de centrale bank op grote schaal (overheids)schulden begon op te kopen. Scroll verder om te ontdekken hoe die strategie de balans van de ECB helemaal deed exploderen.

  • Goud
  • Bankkredieten
  • Staats- en bedrijfsschulden
  • Buitenlandse deviezen
  • Overige

1999-2007 - 'De ambitie van een centrale bank is zo saai mogelijk te zijn', zei de Britse centraal bankier Mervyn King in een heerlijke toespraak. In de eerste acht jaar van haar bestaan doet de ECB daar haar uiterste best voor, met als enige opwinding een rente die zakt en stijgt in functie van de economie. In de balans duiken op dat moment vooral bankkredieten op. Van staats- en bedrijfsschulden is nog geen sprake.

Augustus 2007 - Om de spanningen op de geldmarkten te bestrijden, reikt de ECB meer bankkredieten uit, met vaak zeer korte looptijd. De balans stijgt daardoor van iets minder dan 1.200 miljard naar 1.250 miljard euro maar bijft grosso modo constant rond 13 procent van de onderliggende economie. De ECB stuurt die economie, ze domineert ze niet.

Najaar 2008 - Europese banken wankelen na ondergang van zakenbank Lehman Brothers en de implosie van herverpakte Amerikaanse hypotheken. De ECB knipt fors in de rente en verstrekt voor honderden miljarden noodkredieten om banken overeind te houden. De balans stijgt van 15 tot meer dan 20 procent van de economie.

2011-2012: - Om de rentestijging in verschillende lidstaten van de eurozone af te remmen komt de ECB met de opkoop van herverpakte hypotheken (covered bonds) en steeds soepeler bankkredieten over een steeds langere periode. De balans zwelt aan van 2.000 tot ruim 3.000 miljard euro, of meer dan 30 procent van de economie.

26 juli 2012 - ECB-voorzitter Mario Draghi houdt in de Londense City zijn vermaarde toespraak waarin hij belooft 'al het nodige te zullen doen' om de eurozone bijeen te houden. Daarmee breekt hij de infernale spiraal tussen wankele overheden en wankele banken. Met als ironisch gevolg dat de ECB daarop minder in plaats van meer kan doen: op twee jaar krimpt de balans weer naar 2.000 miljard. Vanaf de zomer van 2012 staat de belangrijkste rente van de ECB, de depositorente, op nul.

22 augustus 2014 - Onder de ogenschijnlijk onschuldige kop 'Werkloosheid in de eurozone' dropt Draghi vanuit Jackson Hole, de bankierjamboree in de Amerikaanse Rocky Mountains, een bom: de ECB-voorzitter zegt expliciet zich zorgen te maken over de (te) lage inflatie in de eurozone en belooft 'alle binnen het mandaat beschikbare instrumenten in te zetten' om de inflatie richting de doelstelling van bijna 2 procent te tillen.

22 januari 2015 - Draghi ontvouwt zijn 'bazooka' van 1.100 miljard euro. Vanaf maart tot minstens tot diep in 2016 belooft Frankfurt maandelijks voor 60 miljard (overheids)schulden in te kopen om de inflatie aan te jagen. Eind 2016 gaat de balans alweer naar meer dan 3.600 miljard.

2017 - 2019 - Ook al tempert de ECB haar maandelijkse inkopen, toch zwelt de balans via de bulkinkopen gestaag aan tot een record van 4.700 miljard euro bij het afscheid van Draghi. De reden ligt voor de hand: de ECB blijft ondanks alle inspanningen haar 'one job' rateren.

18 maart 2020 - Bij de start van de pandemie belooft de nieuwe ECB-voorzitter Christine Lagarde bovenop de 'gewone' stimulus voor 750 miljard extra schulden in te kopen om de impact op bedrijven en gezinnen kunnen opvangen.

Juni 2020 De pandemiesteun wordt nog eens met 600 miljard uitgebreid. Via de massale kredietverlening aan banken én bulkinkopen van staatspapier is de balans gestegen tot een record van meer dan 8.000 miljard euro, 70 procent van de Europese economie. Wie zei ook al weer dat centraal bankiers boring moesten zijn?