Interactief

Jong, klein en vooral Vlaams: golf aan faillissementen breekt records

Van restaurants over aannemers en stielmannen tot een nooit gezien aantal transporteurs: de faillissementengolf blijft rollen en sleurt almaar meer ondernemers met zich mee. In Vlaanderen sneuvelt record na record, vooral bij kleine en jonge bedrijven.

Door Olaf Verhaeghe, Raphael Cockx en Thomas Roelens 25 oktober 2023 Laatste update: 22 januari 2024

Het einde van beschermende maatregelen en opschortende moratoria op faillissementen. Een grondstoffen- en energiecrisis gevolgd door een inflatiepiek en forse renteklim. De stevige loonindexeringen en explosieve kostenstijgingen. En een afkoelende economie tout court. Eén voor één zijn het factoren die bijdragen aan een schijnbaar onstopbare faillissementengolf in ons land.

Steeds meer bedrijven kraken onder de oplopende druk en moeten noodgedwongen de boeken neerleggen. Maar waar situeren de falingen zich precies? Hoe verhouden de cijfers zich tot de voorbije jaren? Hoeveel banen gingen verloren? En hoe is het gesteld in uw sector? De Tijd schetst de berg aan faillissementen in al zijn facetten.

Benieuwd naar de faillissementscijfers in uw sector ? Ontdek ze hier

De huidige faillissementengolf in historisch perspectief

In de loop van 2023 zijn alles samen 10.243 ondernemingen in ons land failliet verklaard. Dat blijkt uit de cijfers die statistiekbureau Statbel verzamelt bij de ondernemingsrechtbanken. In vergelijking met het gemiddelde voor dezelfde periode in de voorbije 15 jaar ligt het aantal faillissementen bijna 7,5 procent hoger.

Vooral in het tweede en het vierde kwartaal van 2023 liep het verschil met dat langjarig gemiddelde voor de periode 2008-2022 op. Traditioneel piekte het aantal faillissementsvonnissen in juni: die maand was goed voor 1.092 falingen. Maar ook in oktober lag de tol met net ruim 1.000 faillissementen hoog. Zowel in november als december ging het om meer dan 900 falingen.

Het jaar 2023 sluit af op de vijfde plaats sinds 2005, het eerste jaar waarvoor de cijfers worden bijgehouden. In de buurt van het jaarrecord voor heel België uit 2013 komt de faillissementengolf niet. Op het einde van dat jaar stond de teller op 11.740. Ook in 2012, 2014 en 2019 waren er meer faillissementen dan vorig jaar.

Recordcijfers in Vlaanderen, amper rimpeling in Brussel en Wallonië

De nationale faillissementenstatistieken verbergen echter belangrijke regionale verschillen. Zo liggen de faillissementscijfers in het Vlaams Gewest bijna een kwart hoger dan het langjarig gemiddelde. In het Waals en Brussels Hoofdstedelijk Gewest blijft het aantal faillissementen daarentegen onder of vlak bij het gemiddelde van de voorbije 15 jaar.

De 5.908 faillissementen die vorig jaar in Vlaanderen - een kmo-regio bij uitstek - zijn uitgesproken, zorgen bovendien voor een record. Sinds 2005 lag het aantal faillissementen nooit hoger. In vergelijking met het vorige recordjaar 2013 klom het aantal Vlaamse faillissementen bijna 3 procent hoger.

Het afschaffen van de Vestigingswet in Vlaanderen speelt volgens experten een belangrijke rol. Sinds 2018 moet je voor een aantal sectoren geen bewijs van beroepsbekwaamheid meer voorleggen. Bedoeling was de toegang tot het ondernemerschap te vereenvoudigen, maar sectorfederaties zien het neveneffect van een gebrek aan vak- en bedrijfstechnische kennis bij starters in de faillissementsstatistieken. Vooral in de bouw zou dat leiden tot een hogere falingsgraad. In Wallonië en Brussel is de vestigingswetgeving wel nog van kracht.

Horeca en retail zoals wel vaker, transport en bouw veel meer dan normaal

De grote bulk van de uitgesproken faillissementen concentreert zich sowieso in een vrij beperkt aantal sectoren. Traditioneel springen de horeca en de groot- als detailhandel er bovenuit. Ook dit jaar staan de twee sectoren samen voor 40 procent van alle falingen. Opvallend is dat het aantal faillissementen in de groot- en detailhandel duidelijk onder het langjarig gemiddelde noteert. De horeca kampt daarentegen wel met een bovengemiddeld aantal faillissementen, vooral restaurants en cateraars hebben het bijzonder moeilijk.

Naast de twee traditionele zwaargewichten in de faillissementscijfers springen de donkerrode bouw- en transportsector in het oog. De bouw staat dit jaar voor meer dan één op de vijf faillissementen, een uitzonderlijk hoog aandeel. Bovendien zijn ruim 2.200 bouwondernemingen failliet verklaard, nooit eerder waren dat er zoveel.

In de transport en logistiek is de situatie nog dramatischer. Hoewel het aandeel van de sector in de totale faillissementscijfers beperkt is, loopt het verschil ten opzichte van het langjarig gemiddelde met bijna 40 procent bijzonder hoog op. Specifiek bij transporteurs op de weg en post- en koeriersdiensten ligt de tol merkbaar hoger.

Optelsom van veel kleintjes leidt tot dik 20.000 verloren jobs

De faillissementengolf van 2023 leidde vanzelfsprekend ook tot jobverlies: tot en met september gingen 27.517 banen verloren. Hoewel het aantal failliete bedrijven bovengemiddeld hoog ligt, blijft het jobverlies dit jaar vrijwel in lijn met het gemiddelde van de laatste 15 jaar.

Dat heeft veel te maken met de hogere faillissementscijfers bij kleine bedrijven. Bij meer dan 90 procent van de falingen in ons land gaat het om een bedrijf met maximaal vier werknemers, nog eens 6 procent had tussen vijf en tien werknemers aan boord.

Bij exact zeven faillissementen gingen dit jaar 100 banen of meer in één klap verloren. Het meest uitgesproken voorbeeld was het einde van de Belgische tak van hypermarktketen Makro. Volgens de Statbel-cijfers gingen toen 1.992 banen verloren, een van de grootste Belgische faillissementen in de voorbije decennia.

Kleine bedrijven zijn erg dominant in faillissementscijfers... en staan voor dik 60 procent van alle verloren jobs

Aantal faillissementen (links) en verloren banen (rechts) per bedrijfsgrootte

Grafiek: De Tijd - Bron: Statbel

De eerste vijf jaar blijken moeilijker dan anders

Het feit dat vooral kleine bedrijven over de kop gaan, kan worden gelinkt aan de opvallend hogere faillissementscijfers bij jonge ondernemingen. In ruim vier op de tien uitgesproken faillissementen gaat het om een bedrijf dat minder dan vijf jaar geleden werd opgestart. Sinds 2005 lag dat aandeel nooit hoger dan dit jaar. Opnieuw is in Vlaanderen het verschil met de voorbije jaren feller uitgesproken.

De enorme groei en vele nieuwe ondernemingen tijdens en vlak na de coronapandemie heeft daar volgens experten veel mee te maken. In die periode werden opvallend meer eenmanszaken en kleine ondernemingen boven de doopvont gehouden, zeker in Vlaanderen.

Nu de economische situatie wat donkerder oogt, dreigen die ondernemingen zonder al te veel buffers net iets sneller kopje onder te gaan. Kleine, jonge ondernemingen hebben het ook moeilijker om kostenstijgingen door te rekenen aan hun klanten. Oudere, gevestigde bedrijven kunnen zulke schokken veelal beter verteren.

Wat brengt nabije toekomst?

Veel beterschap zit er niet meteen aan te komen, zo getuigen de meeste recente conjunctuurcijfers. De economie in België, onze buurlanden en Europa in het algemeen vertraagt verder, wat bedrijven in moeilijkheden niet meteen ten goede komt.

Ook een rondvraag van werkgeversorganisatie Voka bij 650 ondernemingen in Vlaanderen wijst op economisch onweer, niet in het minst in industriële sectoren en de bouw. Bedrijfsleiders gaan uit van een omzetdaling en doen almaar meer beroep op tijdelijke werkloosheid. Een op de zeven bevraagde bedrijven overweegt op korte termijn een herstructurering.