TECHNOLOGIE EN GEZONDHEID

Belgische technologie op het lijf geschreven

Kanker behandelen met een buisje in de hersenen of diabetes opvolgen met een app. Technologie helpt de werking van ons lichaam op veel manieren verbeteren. En ons land speelt een belangrijke rol in die medische omwenteling. Een trip langs het menselijk lichaam en de Belgische bedrijven die er een impact op kunnen hebben.

Authors: Serge Quoidbach & redactie De Tijd | 1 december 2021 Coördinatie: Clément Bacq, Realisatie en 3D-beelden: Benjamin Verboogen

De hersenen
Uitdaging: Neurodegeneratieve ziekten als parkinson en alzheimer, waarbij zenuwcellen afsterven, en beroerten maken de patiënten met een hersenletsel erg afhankelijk van hun omgeving. Ze hebben continu bijzondere aandacht nodig. Bovendien kunnen deze patiënten maar een of twee keer per jaar hun neuroloog consulteren.

De betrokken bedrijven: Het NeuroInsights-project, een initiatief van NeuroPath uit Louvain-la-Neuve, maakt het mogelijk dat een patiënt met de ziekte van Parkinson in zijn dagelijks leven opgevolgd kan worden. Het project ontwikkelt een intelligent platform dat bestaat uit bewegingsregistratie, stemanalyse en nog veel andere informatie die uit de activiteiten van de patiënt gehaald wordt.

Het computersysteem registreert al deze gegevens, zodat de evolutie van de ziekte kan worden opgevolgd. De zorgverleners kunnen dan indien nodig hun aanpak bijsturen om de levenskwaliteit van de patiënt te verbeteren.

Parallel daarmee loopt het project Axinesis. Daardoor kunnen patiënten met een hersenletsel digitaal en vanop afstand revalidatieoefeningen doen, in de vorm van spelletjes en bewegingsstimulatie. Een dergelijk hulpmiddel is bijzonder nuttig in tijden van corona, nu het voor de patiënten niet altijd mogelijk is fysiek naar hun consultatie te komen.


Uitdaging: Om inzicht te krijgen in hoe ons brein werkt, zijn krachtigere instrumenten nodig.

Het Leuvense onderzoekscentrum Imec – expert in nano- en chiptechnologie – is wereldwijd koploper in de ontwikkeling van een nieuwe generatie mini-hersenimplantaten. Die moeten veel langer en op dubbel zoveel plaatsen meten als tot nu toe mogelijk was. De prototypes worden nu getest op dieren.

Daarnaast werkt ook het Vlaamse instituut NERF – een samenwerking van Imec, de KU Leuven en het biotechcentrum VIB – aan een flinterdunne microkatheter om vloeistof in het brein aan te brengen.

Aan het uiteinde van de sonde zit een 3D-geprint stukje met poriën die 400 à 500 keer kleiner zijn dan een millimeter. Daardoor kan medicatie veel doelgerichter en lokaler ingebracht worden. Dat moet een doorbraak veroorzaken in de behandeling van hersenkanker, omdat het vandaag vaak onmogelijk is om daar medicijnen toe te dienen.

De ogen
Uitdaging: Glaucoom is een chronische oogaandoening waarbij de oogzenuw wordt aangetast. Daardoor vallen delen van het gezichtsveld onherstelbaar uit. De grootste risicofactor is een verhoogde oogdruk. Wereldwijd is glaucoom een van de belangrijkste oorzaken van slechtziendheid. Het wordt doorgaans behandeld door oogdruppels toe te dienen, hoewel die in vele gevallen het gezichtsverlies niet kunnen verminderen.

De betrokken bedrijven: iSTAR Medical uit Waver heeft een implantaat ontwikkeld dat in het oog wordt aangebracht. Daar helpt het oogvocht afvoeren en vermindert het de oogdruk. Intussen heeft iSTAR Medical de goedkeuring van de Amerikaanse geneesmiddelenwaakhond FDA gekregen om een klinische studie op te starten in de Verenigde Staten. EyeD Pharma werkt op zijn beurt aan een polymeren implantaat dat, zodra het in het oog is ingebracht, de dagelijkse voorgeschreven hoeveelheid medicijn kan afgeven.

De luchtwegen
Uitdaging: Obstructieve slaapapneu treft wereldwijd bijna een miljard mensen en is nog vaak niet gediagnosticeerd.

De aandoening treedt op wanneer tijdens de slaap de tong- en keelspieren verslappen, waardoor de luchtwegen tijdelijk worden afgesloten. Slaapapneu verhoogt de kans op hart- en vaatziekten, heeft een impact op het sociale en beroepsleven en kan leiden tot neuropsychiatrische klachten.

De betrokken bedrijven: Nyxoah heeft een implantaat ter grootte van een geldstuk ontwikkeld, dat met een kleine insnijding kan worden ingebracht onder de kin.

Het implantaat, Genio, fungeert als een neurostimulator, waardoor de tong- en keelspieren zich aanspannen voor de keelopening wordt afgesloten. Nyxoah noteert op Euronext Brussels en ook op de beurs van Wall Street. Het wacht op de goedkeuring van de FDA om het Genio-systeem op de markt te kunnen brengen.

Het systeem van het Naamse bedrijf Sunrise is minder invasief en is al op de markt. Voorlopig beperkt het zich tot het vaststellen van slaapproblemen. De intelligente sensor van amper 3 gram wordt op de kin aangebracht. Tijdens de nacht analyseert hij de minuscule bewegingen van de kaak, die veroorzaakt worden door de samentrekking van de ademhalingsspieren. Het project Elisa, dat voorlopig enkel als prototype bestaat, moet daar een therapeutisch systeem aan toevoegen dat microstimuli naar de kaakspieren stuurt.

Ook het vermelden waard is de Luikse onderneming Nomics. Ze ontwikkelde Brizzy, een applicatie voor slaapdiagnose die de beweging van het openen van de mond opmeet. Brizzy is al gebruikt bij duizenden patiënten. Op basis van al die data kunnen verschillende types van apneu worden onderscheiden.

Het hart
Uitdaging: Een hartinfarct of myocardinfarct vernielt een deel van de hartspier. Door de afsluiting van een kransslagader stopt de bloedvoorziening naar het hart.

25 procent van de patiënten heeft binnen vier jaar na een acute hartaanval last van hartfalen.

De betrokken bedrijven: Het Luikse Miracor Medical heeft het impulssysteem PiCSO ontwikkeld (Pressure-controlled Intermittent Coronary Sinus Occlusion). Na een acuut hartinfarct wordt het in de sinus coronarius of kroonboezem aangebracht om de omvang van het infarct te beperken, de hartfunctie te verbeteren en het optreden van hartfalen te verminderen.

Het systeem is opgebouwd rond een console en een ballonkatheter die in de sinus coronarius wordt aangebracht via de dijslagader. Miracor Medical voert momenteel een onderzoek op Europese schaal uit en maakt zich klaar om zijn systeem op de markt te brengen.

Uitdaging: Voorkamerfibrillatie (VKF), de meest voorkomende hartritmestoornis, verhoogt het risico op bloedklonters in het hart en veroorzaakt een op de vijf beroertes.

Door vroegtijdig te detecteren en te voorspellen dat iemand VKF ontwikkelt, kunnen beroertes doeltreffend voorkomen worden. Alleen, dat gebeurt zelden omdat risicopersonen geen of weinig symptomen vertonen.

Onze betrokken bedrijven: Ziekenhuis Oost-Limburg in Genk neemt het voortouw om via machinelearning de risico’s veel sneller op te sporen. Cardioloog Pieter Vandervoort – ook verbonden aan de Universiteit van Hasselt - heeft samen met het datateam van het ziekenhuis en enkele externe partners een project opgezet om op basis van data van honderdduizenden elektrocardiogrammen (ECG’s) te voorspellen welke patiënten VKF ontwikkelen.

Vandervoort was ook een van de cardiologen die mee aan de basis lagen van de Vlaamse hartscreeningsapp Fibricheck. Met die app kan je via je smartphone en smartwatch de gezondheid van je hart monitoren.

De borst
Uitdaging: Triple-negatieve borstkanker (TNBC) is een van de meest agressieve vormen van de ziekte en treft vooral vrouwen jonger dan 45 jaar. Bijna 10 procent van de borstkankers in België is triple-negatief.

Kenmerkend voor triple-negatieve borstkanker is dat de groei van de kanker niet wordt gevoed door de oestrogeen- en progesteronhormonen, of door het HER2-eiwit (vandaar de term ‘driemaal negatief’). TNBC reageert bijgevolg niet op hormonale therapie of op medicijnen die gericht zijn op HER2-eiwitreceptoren.

Daardoor – en ook omdat de kanker zo agressief is – is het belangrijk dat hij zo snel mogelijk wordt opgespoord.

De betrokken bedrijven: Twee bedrijven zijn betrokken bij het project TreatBest TreatBest: IDDI en Diagenode. Het project wordt ondersteund door BioWin, de Waalse competitiviteitspool voor gezondheid. Het systeem bestaat uit een in vitro diagnostische kit waarmee de ‘handtekening’ van de immuuncellen rondom de tumor herkend kan worden. Zo kan de meest efficiënte behandeling voor elke patiënte uitgewerkt worden. Er is veel hoop gevestigd op de immunotherapie die, in combinatie met chemotherapie, de kansen op succes zou vergroten.

België heeft onlangs trouwens bekendgemaakt dat patiënten met triple-negatieve borstkanker die behandeld worden met immunotherapie een terugbetaling van de behandeling kunnen krijgen.

De botten
Uitdaging: Pseudoartrose ontstaat wanneer een breuk in een bot niet binnen afzienbare tijd geneest. Op de plaats van de breuk ontstaat dan een onnatuurlijke beweeglijkheid. Vandaar de term, die ‘nepgewricht’ betekent.

Pseudoartrose kan ook het gevolg zijn van een aangeboren afwijking.

De betrokken bedrijven: Het botreconstructieproject BoneRec, dat gefinancierd wordt door de Waalse gezondheidspool BioWin, is het resultaat van de samenwerking tussen drie Waalse spelers.

Het driedimensionaal biologisch actief implantaat wordt gedrukt door 3D-Side uit Mont-Saint-Guibert. De biomechanische eigenschappen worden gegarandeerd door het gebruik van biokeramische materialen van het Luikse Cerhum. Die laatste zijn op hun beurt verrijkt met allogene stamcellen die, dankzij de technologie van Bone Therapeutics, zijn omgezet in botvormende cellen.

De alvleesklier
Uitdaging: Wereldwijd lijden meer dan 460 miljoen volwassenen aan diabetes, een cijfer dat jaar na jaar toeneemt. Diabetes of suikerziekte is een stofwisselingsziekte die abnormaal hoge suiker- of glucosewaarden in het bloed veroorzaakt, wat leidt tot tal van gezondheidsproblemen.

Wie lijdt aan diabetes moet vandaag ofwel meermaals per dag via een vingerprik het suikergehalte in het bloed meten of moet wekelijks of om de twee weken een nieuwe sensorpleister op de arm prikken.

Onze betrokken bedrijven: De Gentse start-up Indigo wil dat geode verhelpen met een hoogtechnologische sensor die dokters onderhuids inbrengen en die continu het bloedsuikergehalte monitort. Het systeem werkt met lichtstralen of fotonicatechnologie.

Het voordeel van de sensor is dat de gebruiker dag en nacht gevolgd wordt en een signaal krijgt als de waarden te hoog of te laag dreigen te worden. Indigo haalde vorig jaar 38 miljoen euro op om de sensor te ontwikkelen en hoopt die eind 2023 op de markt te brengen.

De dikke darm
Uitdaging: De dikke darm bevat bijna 90 procent van de microben in het menselijk lichaam. Ze spelen een grote rol in ons immuunsysteem en voor de bescherming tegen ziektes..

Tal van ziektebeelden, zoals diabetes, cardiovasculaire ziekten, depressie, parkinson en kanker, zijn te linken aan afwijkingen van dat microbioom.

Onze betrokken Bedrijven: Wetenschappers en biotechbedrijven zoals MRM Health proberen met DNA-analyses en krachtige software meer inzicht te krijgen in die verbanden. Op basis daarvan kunnen ze nieuwe bacteriële geneesmiddelen ontwikkelen.

De huid
Uitdaging: Ook op onze huid en in en rond onze lichaamsopeningen wemelt het van de microben, waarvan sommige een belangrijke barrièrefunctie hebben. Ze helpen ons beschermen tegen kwaadaardige bacteriën en schimmels.

Onze betrokken bedrijven: Het gebruik van antibiotica kan goede bacteriën vernietigen. Daarom heeft Yun, gevestigd in Niel bij Antwerpen, probiotische huidverzorgingsproducten ontwikkeld die het evenwicht van de huid herstellen door een selectie van ‘goede’ bacteriën toe te voegen.

De medtechsector telde in 2018 in België 17.800 werknemers (een recenter cijfer is niet beschikbaar). Ons land is daarmee de zesde grootste werkgever, voor het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Nederland.