coronavirus

De ware impact van corona

Nu de eerste golf van het coronavirus is gaan liggen wordt duidelijk hoeveel slachtoffers het virus heeft gemaakt. In veel landen vielen veel meer doden dan in eerste instantie werd gerapporteerd. In deze interactieve explainer vergelijken we de ‘oversterfte’ en tonen we u de ware impact van het virus.

Thomas Roelens, Andries Fluit, Raphael Cockx, Thomas Segers 12 juni 2020

Ons land staat helemaal bovenaan een grafiek die al wekenlang hardnekkig blijft circuleren. België heeft het hoogste aantal gerapporteerde coronadoden in vergelijking met het bevolkingsaantal. Maar zegt dat iets? En toont dat de ware impact van corona?

Het draait allemaal om oversterfte. Dat is het aantal mensen dat er meer gestorven is in vergelijking met het gemiddelde van de voorbije jaren. Door de uitbraak van het dodelijke coronavirus zien we wereldwijd oversterfte, maar de coronastatistieken capteren die werkelijke dodentol maar gedeeltelijk. Want niet al wie sterft aan de gevolgen van de dodelijke longziekte die het coronavirus veroorzaakt komt in de statistieken als een coronadode. Mensen die thuis sterven en niet positief getest zijn, vallen bijvoorbeeld meestal buiten de boordtabellen.

Niet alleen vatten de officiële statistieken maar een deel van de dodentol, er zijn ook grote verschillen in hoe landen hun coronadoden tellen. Zo registreert België als een van de weinige landen sterfgevallen in rusthuizen als coronadoden, ook als ze niet zijn getest. Dat verklaart voor een deel waarom ons land bovenaan de internationale ranglijst staat.

Om de werkelijke impact van het dodelijke coronavirus in België te kunnen vergelijken met die in andere landen, is er een veel juistere graadmeter: de oversterfte.

Om oversterfte te bepalen kijken we eerst naar hoeveel mensen de voorbije 5 jaar per week zijn gestorven.

Van die vijf jaar sterftestatistieken berekenen we het gemiddelde per week.

We leggen er de sterftecijfers van dit jaar naast, waardoor we zien dat het aantal sterftes in 2020 wekenlang hoger lag dan gemiddeld. Alles wat boven de zwarte lijn van het gemiddelde uitkomt is oversterfte, het aantal mensen dat meer sterft dan gemiddeld.

Na weken van oversterfte zijn de sterftecijfers vanaf week week 20 (11 mei) weer ongeveer op hun normale niveau.

In die oversterfte zijn ook alle gerapporteerde coronadoden meegeteld

Regionale verschillen

Het valt op dat er grote regionale verschillen zijn in de sterftecijfers. Uit een analyse van de arrondissementen blijkt dat de regio rond Bergen het hardst werd getroffen. De totale oversterfte tussen week 9 en 20 bedroeg daar 84%. De hoogste piek werd bereikt in het arrondissement Brussel-Hoofdstad. In week 15 vielen daar 202% meer doden dan normaal.

België telt vollediger dan andere landen

Zoals gezegd, België rapporteert meer coronadoden per hoofd dan om het even welk ander land. Maar de oversterfte en de gerapporteerde coronadoden in ons land liggen de laatste weken steeds dichter in elkaars buurt.

De conclusie is dat hoe meer de oversterfte en de gerapporteerde coronadoden overlappen, hoe beter een land de dodentol in kaart brengt. Niet alleen geven de oversterftecijfers voor elk land apart een completer zicht op de dodelijke impact van corona. Ze laten ook beter toe om landen onderling te vergelijken.

Wekelijkse aantal sterfgevallen Nederland en België

Nederland telt 35,2 gerapporteerde coronadoden per 100.000 inwoners. Dat is minder dan onze relatieve coronasterfte van 84,4 per 100.000 inwoners. Ook de maximale oversterfte (75% meer doden dan normaal in week 14) werd nooit zo hoog als in België (95% meer doden dan normaal in week 15). Maar terwijl in België de volledige oversterftepiek kon toegeschreven worden aan covid-19 was dit in Nederland slechts 45% ervan.

Wanneer we de cijfers internationaal vergelijken zien we dat Engeland en Wales de grootste sterftepiek hebben gekend. In week 16 vielen daar 22.351 doden. Dat zijn er 11.854 meer dan normaal of een oversterfte van 110%.

Wekelijks aantal sterfgevallen europees

Niet alle landen publiceren cijfers rond oversterfte en niet elk land gebruikt dezelfde manier om die data te verzamelen. De cijfers komen bovendien met een paar weken vertraging binnen, afhankelijk van land tot land. Zo publiceert Italië bijvoorbeeld enkel cijfers tot 31 maart met een dekking van 86% van alle Italiaanse gemeenten. Toch blijft de de oversterfte een cruciale om de dodelijke draagwijdte van het coronavirus te kunnen inschatten.