coronavirus

De ware impact van corona

Illustratie: Frank Schulpé

Terwijl er wereldwijd al meer dan 1 miljoen coronadoden werden gerapporteerd weten we ondertussen ook dat de echte dodentol nog veel hoger ligt. In veel landen vielen heel wat meer doden dan in eerste instantie werd gerapporteerd. In deze interactieve explainer gaan we in op de ‘oversterfte’ en tonen we u de ware impact van het virus.

Thomas Roelens, Andries Fluit, Raphael Cockx, Thomas Segers Update 19/10/2020

Ons land staat al sinds het begin van de coronacrisis bovenaan de grafiek van de meeste coronadoden per inwoners. Maar zegt dat iets? En toont dat de ware impact van corona?

Het draait allemaal om oversterfte. Dat is het aantal extra overlijdens in vergelijking met het gemiddelde van de voorbije jaren. Door de uitbraak van het dodelijke coronavirus zien we wereldwijd oversterfte, maar de coronastatistieken capteren die de werkelijke dodentol maar gedeeltelijk. Want niet al wie sterft aan de gevolgen van de dodelijke longziekte die het coronavirus veroorzaakt, komt in de statistieken als een coronadode. Mensen die thuis sterven en niet positief getest zijn, vallen bijvoorbeeld meestal buiten de boordtabellen.

Niet alleen vatten de officiële statistieken maar een deel van de dodentol, er zijn ook grote verschillen in hoe landen hun coronadoden tellen. Zo werden in België tijdens de eerste golf sterfgevallen in rusthuizen als coronadoden bestempeld, ook al waren ze niet getest. Dat verklaart voor een deel waarom ons land bovenaan de internationale ranglijst staat.

Om de werkelijke impact van het dodelijke coronavirus in België te kunnen vergelijken met die in andere landen, is er een veel correctere graadmeter: de oversterfte.

Om oversterfte te bepalen kijken we eerst naar hoeveel mensen de voorbije 5 jaar per week zijn gestorven.

Van die vijf jaar sterftestatistieken berekenen we het voor elke week het gemiddelde.

We leggen er de sterftecijfers van dit jaar naast, waardoor we zien dat het aantal overlijdens in 2020 wekenlang hoger lag dan gemiddeld. Alles wat boven de zwarte lijn uitkomt is oversterfte, het aantal mensen dat er meer sterft dan gemiddeld.

In die oversterfte zijn ook alle gerapporteerde coronadoden meegeteld.

Op de grafiek is de eerste golf van het coronavirus duidelijk zichtbaar. Tussen week 13 en week 19 waren er weken van zware oversterfte.

Half augustus (week 33) was er terug een sterke stijging van de oversterfte door de hittegolf in ons land. Hierbij werden opnieuw vooral ouderen getroffen.

België telt vollediger dan andere landen

Zoals gezegd, België rapporteert meer coronadoden per hoofd dan om het even welk ander land. Maar de oversterfte en de gerapporteerde coronadoden in ons land lagen tijdens de zwaarste coronagolf wel erg dicht bij elkaar in de buurt.

De conclusie is dat hoe meer de oversterfte en het aantal gerapporteerde coronadoden elkaar overlappen, hoe beter een land de dodentol in kaart brengt. Niet alleen geven de oversterftecijfers voor elk land apart een completer zicht op de dodelijke impact van corona, ze laten ook beter toe om landen onderling te vergelijken.

Wekelijkse aantal sterfgevallen Nederland en België

  • verwacht aantal sterftes
  • waargenomen sterfgevallen
  • ...waarvan bevestigde sterftes door corona

Nederland telt 38 gerapporteerde coronadoden per 100.000 inwoners. Dat is minder dan onze relatieve coronasterfte van 88 per 100.000 inwoners. Ook de maximale oversterfte (75% meer doden dan normaal in week 14) werd er nooit zo hoog als in België (95% meer doden dan normaal in week 15). Maar terwijl in België de volledige oversterftepiek kon toegeschreven worden aan covid-19 was dit in Nederland slechts 45% ervan.

Wanneer we de cijfers internationaal vergelijken zien we dat Engeland en Wales de grootste sterftepiek hebben gekend. In week 16 vielen er daar 22.351 doden. Dat zijn er 11.854 meer dan normaal of een oversterfte van 110%.

Wekelijks aantal sterfgevallen Europees

  • verwacht aantal sterftes
  • waargenomen sterfgevallen
  • ...waarvan bevestigde sterftes door corona

Niet alle landen publiceren cijfers rond oversterfte en niet elk land gebruikt dezelfde manier om die data te verzamelen. De cijfers komen bovendien met een paar weken vertraging binnen, verschillend van land tot land. Toch blijft de de oversterfte een cruciale statistiek om de dodelijke draagwijdte van het coronavirus te kunnen inschatten.

Grootste oversterfte bij ouderen

Tijdens de eerste golf sloeg het virus meedogenloos hard toe bij ouderen en dan vooral in de Belgische rusthuizen. Dat toont zich ook in de oversterftecijfers. Sinds januari stierven in ons land 7.294 meer 85-plussers dan normaal. Ook in de leeftijdsgroep van 65 tot 75 jarigen vielen bijna 1.600 meer doden dan normaal.

Bij alle andere leeftijdsgroepen zien we sinds januari zogenaamde 'ondersterfte'. Er vielen net minder doden dan normaal. De redenen daarvoor zijn divers en niet altijd even éénduidig. We weten bijvoorbeeld wel dat er dit jaar minder dodelijke verkeersongevallen zijn gebeurd dan normaal.

Oversterfte per leeftijdsgroep

  • Procentuele oversterfte per leeftijdsgroep en per week