Uitgelegd

De Brexit

Uitgelegd door Kris Van Haver, Jan Van Hessche en Bart Haeck

De onderhandelingen over het Britse vertrek uit de Europese Unie worden op 29 maart opgestart. Het wat, hoe en waarom op een rij.

START

De vragen

/

Waarom start de Britse regering nu de brexit?

Een meerderheid van 52 procent van de Britten stemde vorig jaar in juni in een referendum voor de brexit. Toenmalig premier David Cameron, die hoopte met het referendum het groeiende EU-scepticisme in zijn land in te dijken, beloofde dat bij een stem om de EU te verlaten, de scheidingsprocedure meteen zou worden opgestart. Hij hield die belofte niet en stapte meteen op toen bleek dat de Britten de brexit verkozen.

David Cameron en Theresa May

Hij werd opgevolgd door Theresa May, die evenmin meteen de echtscheidingsprocedure in gang zette, al was het maar omdat ook het Brits parlement zich wilde uitspreken over onderdelen van de onderhandelingen. Die parlementaire procedure is nu afgerond.

Aangezien de scheidingsprocedure van artikel 50 van het Verdrag betreffende de EU officieel twee jaar duurt, zou de boedelscheiding in theorie rond moeten zijn voor de volgende Britse parlementaire verkiezingen.

/

Wat is artikel 50 en hoe werkt het?

Artikel 50 van het Verdrag betreffende de Europese Unie bepaalt dat een EU-lidstaat altijd de EU mag verlaten. Niemand heeft ooit eerder van die mogelijkheid gebruik gemaakt.

Het EU-Verdrag schrijft niet voor hoe artikel vijftig in werking moet treden. Het bepaalt enkel dat ‘de lidstaat die besluit zich terug te trekken, kennis geeft van zijn voornemen aan de Europese Raad’. Een brief aan Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk, volstaat dus.

Officieel duren de onderhandelingen twee jaar. Als er tegen dan geen akkoord is, zijn de EU-verdragen niet meer geldig in het Verenigd Koninkrijk en stopt tussen het VK en de resterende 27 EU-landen wettelijk gezien alle samenwerking.

Europese vlag en de vlag van het VK

Aan Europese kant moet het Europees parlement groen licht geven en is een fiat van 28 regeringen nodig. Aan EU-zijde is normaal gezien een gewogen meerderheid voldoende, wat betekent dat niemand vetorecht krijgt. Ook die goedkeuring moet overigens binnen de termijn van twee jaar gebeuren, waardoor de echte onderhandelingen uiterlijk in oktober-november 2018 moeten rond zijn.

De termijn van twee jaar kan worden verlengd, maar daarvoor is een unaniem akkoord nodig van de 27 EU-landen. Voor de Britten zou dit een verlengd verblijf in de EU inhouden en dus deelname aan de Europese verkiezingen van mei 2019. Dat is politiek erg onwaarschijnlijk.

/

Waarover wordt onderhandeld?

Artikel 50 bepaalt dat wordt onderhandeld over ‘de voorwaarden voor terugtrekking’, de scheiding dus. Maar daarbij wordt wel ‘rekening gehouden met het kader van de toekomstige betrekkingen van die staat met de Unie’.

Maar sowieso zijn behalve een verdrag over de scheiding nog twee akkoorden nodig: één met overgangsbepalingen om de schok van de brexit niet te bruusk te maken. En één met afspraken over hoe het VK en de EU in de toekomst dan wél samenwerken.

De onderhandelingen gaan door in Brussel. De voertaal gedurende die twee jaar is Engels en Frans, de taal van de Europese onderhandelaar Michel Barnier.

/

Wie zijn de hoofdrolspelers?

Aanvoerster van het Britse brexit-team is zonder twijfel Conservatief premier Theresa May. Voor het referendum was ze tegen een brexit, maar sinds ze David Cameron opvolgde als premier gaat May resoluut voor een harde brexit: controle over migratie en juridische soevereiniteit primeren op economische belangen en toegang tot de Europese eenheidsmarkt.

David DavisHaar politieke hoofdonderhandelaar wordt David Davis, al decennia een eurofobe hardliner bij de Conservatieven. Davis werd na het referendum benoemd als minister van het nieuw opgerichte departement voor het Vertrek uit de Europese Unie. Zijn technische rechterhand en Mays ‘sherpa’, haar persoonlijke vertegenwoordiger in Brussel, is Oliver Robbins, de hoogste ambtenaar in Davis’ nieuwe departement.

Een diplomatieke sleutelrol is ook weggelegd voor Tim Barrow, die in januari de al te kritische Ivan Rogers als Brits ambassadeur bij de EU in Brussel opvolgde. Insiders fluisteren evenwel dat Robbins vindt dat Barrow voor zijn voeten loopt.

Tot slot zit Liam Fox in het Britse team, net als Davis een brexit-hardliner. Hij moet, als minister van Internationale Handel, ervoor zorgen dat het VK een vrijhandelsakkoord sluit met de EU zodra het de Europese eenheidsmarkt verlaat.

Aan Europese zijde is de hoofdrol weggelegd voor Michel Barnier. De eurofiele voormalige Franse minister van Buitenlandse Zaken en EU-Commissaris voor de Interne Markt zal de brexit-onderhandelingen leiden namens de Europese Commissie.

Aan Barniers zijde staat overtuigd Europees federalist Guy Verhofstadt. Als leider van de liberale fractie is hij de vertegenwoordiger van het Europese Parlement bij brexit-gesprekken, al had de Belgische ex-premier op nog een prominentere rol gerekend. De mister-brexit van het Europarlement krijgt een forse vinger in de pap, omdat het Europarlement de deal met de Britten uiteindelijk moet goedkeuren.

Didier SeeuwsMet Didier Seeuws, ooit woordvoerder van premier Verhofdstadt en kabinetschef van Europees ‘president’ Herman Van Rompuy, staat nog een tweede Belg aan het brexit-front. De topdiplomaat moet, als rechterhand van de voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk, de 27 resterende lidstaten op één lijn proberen te houden. Inhoudelijke input zal daarbij ongetwijfeld geleverd worden door de leiders van de twee machtigste naties: Duits bondskanselier Angela Merkel en de Franse president, wie dat in mei ook mag worden.

/

Moet Londen betalen om de EU te verlaten?

Een scheiding gaat over de verdeling van de centen, de inboedel, rechten van gezinsleden en alimentatiegelden. Het is niet anders voor de brexit. De EU schotelt de Britten een brexit-afrekening voor van 60 miljard euro. Dat bedrag is de som van lopende budgettaire engagementen en het Britse deel in de pensioenlasten van Europese ambtenaren.

Europa wil eerst duidelijkheid over die centen en pas daarna praten over een nieuw handelsverdrag.

Londen betwist de methode en prijs van de scheiding. De Britten willen eerst praten over het nieuw handelsakkoord. Als ze daar garanties voor hebben, kunnen ze de brexit-bill voorstellen als het toegangsticket tot die nieuwe akkoord met de EU.

/

Wat betekent dit voor Belgen in Londen? En Britten in Brussel?

In het Verenigd Koninkrijk wonen 3 miljoen burgers uit EU27-landen. Omgekeerd wonen 2 miljoen Britten in de EU.

In de onderhandelingen zal moeten worden afgesproken in welke mate oude wetgeving voor hen blijft gelden, of er nieuwe regels komen en wat dan de overgangsbepalingen zullen zijn.

/

Wat staat er voor Vlaanderen op het spel?

Eén negende van de Vlaamse export gaat naar het VK. In de haven van Zeebrugge is 45 procent van de handel gelinkt aan het Verengd Koninkrijk. In het nachtmerriescenario – de maximum toegelaten douanetarieven van de Wereldhandelsorganisatie – zouden Vlaamse exportbedrijven jaarlijks 1,8 miljard aan douanetarieven betalen.

Voorts werken Vlaamse universiteiten vaak samen met Britse universiteiten in Europese onderzoeksprojecten en is er Brits-Vlaamse samenwerking voor onderzoek in de Noordzee.

Geneesmiddelen

De Vlaamse regering hoopt ook één van de drie EU-agentschappen die nu in Londen zijn gevestigd binnen te halen: het Europees bankenagentschap, de octrooienrechtbank en het medicijnenagentschap. Vooral op dat laatste wordt ingezet, omdat het de Belgische farma-cluster en biotechwereld nog meer op de kaart zou zetten.