Uitgelegd

De Ooster­weel­verbin­ding

Uitgelegd door Barbara Moens

De Antwerpse Oosterweelverbinding is het grootste infrastructuurproject in Vlaanderen. Al jaren wordt er gebakkeleid hoe dit moeilijke dossier moet worden opgelost. We zetten alles wat u moet weten op een rij.

START

De vragen

/

Wat is de Oosterweelverbinding?

De Oosterweelverbinding maakt de Antwerpse Ring, de R1, via een derde Scheldekruising volledig rond. Linkeroever, de haven, het Eilandje, Merksem en de omgeving rond het Sportpaleis komen zo in verbinding met elkaar.

Oorspronkelijk was er sprake van een brug over de dokken. Maar die Lange Wapper-brug werd door de Antwerpenaren in een referendum in 2009 weggestemd. De toenmalige Vlaamse regering besliste in 2014 om het Oosterweeltracé via tunnels onder de grond te stoppen.

A12

E19

Sportpaleis

Oosterweeltracé

E34

Kennedytunnel

E17

E19

A12

Oosterweeltracé

Sportpaleis

E34

Kennedytunnel

E17

A12

E19

Sportpaleis

Oosterweeltracé

E34

Kennedytunnel

E17

/

Waarom is ze zo belangrijk?

De Oosterweelverbinding moet een oplossing bieden voor de Antwerpse fileproblematiek, die steeds acuter wordt. In 2010 stonden dagelijks alle voertuigen in Antwerpen samen 10.840 uren in de file. In 2016 steeg dat al tot meer dan 17.000 uren, blijkt uit cijfers van het Vlaams Verkeerscentrum.

Een betere mobiliteit rond Antwerpen is onder meer belangrijk voor de Antwerpse haven, de belangrijkste economische motor van het land. Jacques Vandermeiren, de nieuwe topman van de Antwerpse haven, waarschuwde recent nog dat de Antwerpse haven haar voorsprong dreigt te verliezen als er niet snel werk van wordt gemaakt. 'Het is absoluut noodzakelijk dat de Oosterweelverbinding er zo snel mogelijk komt', zei Vandermeiren in De Tijd.

/

Hoeveel kost de Oosterweelverbinding?

De Oosterweelverbinding zelf kost volgens de laatste cijfers van het Rekenhof 3,2 miljard euro. De Vlaamse regering spreidt die kost over verschillende jaren en wil op termijn de kosten terugverdienen met een tolheffing. Maar de Vlaamse regering plant meer voor de Antwerpse mobiliteit dan enkel de Oosterweelverbinding. Samen met de projecten rond openbaar vervoer, fietspaden en binnenvaart komt het totaalplaatje volgens het Rekenhof op 7,6 miljard.

Als de Vlaamse regering de Antwerpse ring ook wil overkappen, dreigen de kosten met nog eens zo'n 9 miljard euro op te lopen tot meer dan 15 miljard euro. 'Dat kan de Vlaamse regering nooit betalen,' waarschuwde het Rekenhof al.

/

Waarom is er zo veel protest?

Het Oosterweeldossier kent een lange voorgeschiedenis. Al in 1996 riep toenmalig provinciegourverneur Camille Paulus op tot een 'multimodaal verkeersmodel' voor Antwerpen, waarbij de Antwerpse ring zou worden gesloten. In 2005 beslist de Vlaamse regering de Oosterweelverbinding te realiseren met een tunnel onder de Schelde en de Lange Wapperbrug over de dokken.

Maar er kwam protest in Antwerpen. Actiegroepen zoals het bewonerscollectief StRaten-generaal kwamen met alternatieven voor het Oosterweeltracé. Ademloos waarschuwde voor de vervuiling en het lawaai die de Oosterweelverbinding met zich mee zou brengen. Die actieroep onder leiding van Wim Van Hees plaatste de discussie over het fijn stof bovenaan de agenda. In 2009 stemde een meerderheid van de Antwerpenaren tegen het tracé.

De Vlaamse regering begroef de Lange Wapper en opteerde voor een tunneloplossing. In 2014 werd na de nodige studies definitief gekozen voor het Oosterweeltracé, omdat het als beste mobiliteitsoplossing uit de studies kwam en niet significant slechter scoorde op het vlak van leefbaarheid, geluidsoverlast of luchtverontreiniging dan de alternatieven. Het viaduct aan het Sportpaleis zal worden afgebroken.

De Vlaamse regering kondigde op een persconferentie in februari 2014 aan te kiezen voor het Oosterweeltracé

Het protest tegen het Oosterweeltracé bleef evenwel aanhouden. StRaten-Generaal en Ademloos zetten hun strijd verder. De burgerbeweging Ringland blies het burgerprotest nieuw leven in. Architect Peter Vermeulen pleitte ervoor om het doorgaand en het lokaal verkeer te scheiden en de Antwerpse ring volledig te overkappen.

De huidige Vlaamse minister van Openbare Werken, Ben Weyts (N-VA), besliste om een intendant aan te stellen die de overkapping moet onderzoeken. Die intendant, Alexander D'Hooghe, onderhandelt nu met de verschillende actiegroepen, de stad Antwerpen en de Vlaamse regering. 'Dit is een historische kans om een overkapping over de Antwerpse ring te realiseren', noemde D'Hooghe die gesprekken in De Tijd.

/

Wat zijn de knelpunten die nog overblijven?

Normaal gezien starten de werken eind dit jaar op de Linkeroever, blijkt uit de laatste voortgangsrapportage in het Vlaams Parlement. Dan kan de aanleg van een nieuwe tunnel onder de Schelde beginnen. Daarna zullen de verschillende onderdelen op de rechteroever worden aangepakt. Het is de bedoeling dat het hele project tegen 2022 klaar is.

Maar er zijn nog een reeks struikelblokken. De gemeente Zwijndrecht heeft de geplande werken op zijn grondgebied afgekeurd waardoor Vlaanderen normaal gezien geen bouwvergunning voor Linkeroever kan afleveren.

Zicht op de Scheldetunnel vanaf de linkeroever. Simulatiebeeld Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel

En wat nog meer als een zwaard van Damocles boven heel de Oosterweelverbinding hangt, is dat de actiegroepen een procedure bij de Raad van State hebben ingediend. En de kans is groot dat ze daar gelijk krijgen, want volgens de auditeur van de Raad van State is het milieueffectenrapport niet correct opgesteld. Als de Raad van State zoals gebruikelijk het advies van de auditeur volgt, dreigt dat de juridische grond onder heel het project weg te slaan, met een vertraging van jaren als gevolg. De definitieve uitspraak van de Raad van State wordt in april verwacht.